W
dniu 15 listopada 2018 roku w sprawie o sygnaturze akt C 648/17 Trybunał
Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, iż zakresem pojęcia „ruchu pojazdów”
jest również sytuacja, w której pasażer stojącego pojazdu otwierając drzwi
uszkadza sąsiedni pojazd, również nie będący w ruchu i tego typu zdarzenie
podlega odpowiedzialności ubezpieczyciela w zakresie obowiązkowego
ubezpieczenia OC właściciela pojazdu.
Orzeczenie zapadło w związku z wnioskiem
Sądu Najwyższego Łotwy do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wydanie
orzeczenia w trybie prejudycjalnym, a odnoszącym się do ubezpieczenia od
odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych
oraz egzekwowania od ubezpieczycieli tego typu roszczeń. Impulsem do wydania przedmiotowego
orzeczenia był spór zaistniały pomiędzy BTA Baltic Insurance Company a Baltijas Apdrošināšanas Nams w
zakresie zwrotu świadczenia, które zostało wypłacone z tytułu ubezpieczenia
jednemu z klientów BTA.
W dniu 24 października 2008 roku pasażer
samochodu stojącego pod supermarketem podczas otwierania drzwi uszkodził pojazd
zaparkowany obok. Z powstałego zdarzenia kierujący spisali oświadczenie, iż
szkoda została spowodowana przez pasażera pierwszego pojazdu, tym samym kierowca
pierwszego pojazdu przyznał się do winy. Poszkodowany kierowca złożył wniosek o
wypłatę odszkodowania do swojego ubezpieczyciela – BTA u którego miał wykupioną
polisę od odpowiedzialności cywilnej. W związku z tym, iż BTA wypłaciła
poszkodowanemu kierowcy stosowne odszkodowanie, następnie zwróciła się do
ubezpieczyciela sprawcy szkody o zapłatę wskazanej należności. BAN – czyli ubezpieczyciel
sprawcy zdarzenia, odmówił wypłaty odszkodowania, a jako powód odmowy wskazane zostało,
iż pojazdy uczestniczące w zdarzeniu były unieruchomione.
Sąd odsyłający miał wątpliwość, czy
czynność polegająca na otwarciu drzwi pojazdu nie będącego w ruchu stanowi
użytkowanie pojazdu, które jest zgodne ze zwykłą funkcją tego pojazdu, a także,
czy pojęcie ruchu pojazdów zawarte w art. 3 ust. 1 dyrektywy obejmuje również
przypadki, gdy z samochodu korzysta pasażer?
Trybunał Sprawiedliwości orzekł w sposób
następujący:
„Należy przypomnieć w tym względzie, że pojęcie „ruchu
pojazdów”, zawarte w art. 3 ust. 1 pierwszej dyrektywy, nie może
zostać pozostawione uznaniu każdego państwa członkowskiego, lecz stanowi
autonomiczne pojęcie prawa Unii, które należy interpretować, zgodnie
z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, z uwzględnieniem
w szczególności kontekstu tego przepisu oraz celów uregulowania,
w którego skład on wchodzi (wyroki: z dnia 4 września
2014 r., Vnuk, C‑162/13, EU:C:2014:2146, pkt 41, 42; a także
z dnia 28 listopada 2017 r., Rodrigues de Andrade, C‑514/16,
EU:C:2017:908, pkt 31).
32 Tymczasem
przepisy Unii w dziedzinie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za
szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów zmierzają, po pierwsze,
do zapewnienia swobodnego poruszania się pojazdów przebywających zwykle na
terytorium Unii Europejskiej, jak i przemieszczania się osób w tych
pojazdach, a po drugie, do zagwarantowania ofiarom wypadków spowodowanych
przez te pojazdy podobnego sposobu traktowania, bez względu na miejsce
w obrębie Unii, w którym nastąpi wypadek (zob. podobnie wyroki:
z dnia 23 października 2012 r., Marques Almeida, C‑300/10,
EU:C:2012:656, pkt 26; z dnia 4 września 2014 r., Vnuk, C‑162/13,
EU:C:2014:2146, pkt 50; z dnia 28 listopada 2017, Rodrigues de Andrade,
C‑514/16, EU:C:2017:908, pkt 32).
33 Ponadto
kierunek rozwoju tych przepisów wskazuje, że prawodawca Unii nieustannie dąży
do zapewnienia ochrony ofiarom wypadków spowodowanych przez omawiane pojazdy
i wspiera realizację tego celu (wyroki: z dnia 4 września
2014 r., Vnuk, C‑162/13, EU:C:2014:2146, pkt 52–55; a także
z dnia 28 listopada 2017 r., Rodrigues de Andrade, C‑514/16,
EU:C:2017:908, pkt 33).
34 W
świetle powyższych rozważań Trybunał orzekł, że art. 3 ust. 1
pierwszej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że zawarte
w nim pojęcie „ruchu pojazdów” nie jest ograniczone do sytuacji ruchu
drogowego, to znaczy ruchu na drodze publicznej, ale obejmuje każde użytkowanie
pojazdu, które jest zgodne ze zwykłą funkcją tego pojazdu (zob. podobnie
wyroki: z dnia 4 września 2014 r., Vnuk, C‑162/13,
EU:C:2014:2146, pkt 59; a także z dnia 28 listopada
2017 r., Rodrigues de Andrade, C‑514/16, EU:C:2017:908, pkt 34).
35 W
tym względzie Trybunał określił, że w zakresie, w jakim pojazdy mechaniczne,
o których mowa w art. 1 pkt 1 pierwszej dyrektywy, mają,
niezależnie od swych cech, zwykle służyć jako środki transportu, pojęcie to
obejmuje swym zakresem każde wykorzystanie pojazdu w charakterze środka
transportu (wyrok z dnia 28 listopada 2017 r., Rodrigues de
Andrade, C‑514/16, EU:C:2017:908, pkt 37, 38).
36 W
niniejszym przypadku należy stwierdzić, że czynność otwarcia drzwi pojazdu
stanowi użytkowanie środka transportu zgodne z jego funkcją, ponieważ
umożliwia w szczególności wsiadanie lub wysiadanie osób, które będą się
przemieszczały, oraz załadunek i wyładunek przedmiotów, które będą
przewożone tym pojazdem.
37 Wniosku
tego nie podważa okoliczność, że wypadek miał miejsce podczas postoju pojazdów
będących przedmiotem sporu w postępowaniu głównym i że stały one
wtedy na parkingu.
38 Należy
bowiem przypomnieć, po pierwsze, iż fakt, że pojazd uczestniczący
w wypadku był nieruchomy w chwili, w której wypadek nastąpił,
nie wyklucza sam w sobie, że użytkowanie tego pojazdu w takiej chwili
może być związane z jego funkcją jako środka transportu
i w rezultacie być objęte zakresem pojęcia „ruchu pojazdów”
w rozumieniu art. 3 ust. 1 pierwszej dyrektywy (wyrok
z dnia 28 listopada 2017 r., Rodrigues de Andrade, C‑514/16,
EU:C:2017:908, pkt 39). Otwarcie drzwi następuje zaś zazwyczaj wyłącznie
podczas postoju pojazdu.
39 Ponadto
Trybunał orzekł również, że kwestia, czy silnik danego pojazdu był czy nie był
włączony w chwili zajścia wypadku, też nie jest rozstrzygająca (wyrok
z dnia 28 listopada 2017 r., Rodrigues de Andrade, C‑514/16,
EU:C:2017:908, pkt 39).
40 Z
kolei w odniesieniu do okoliczności, że rozpatrywane w postępowaniu
głównym pojazdy znajdowały się na parkingu, należy przypomnieć, że zakres
pojęcia „ruchu pojazdów” w rozumieniu art. 3 ust. 1 pierwszej
dyrektywy nie zależy od cech terenu, na którym pojazd jest użytkowany (zob.
podobnie wyroki: z dnia 28 listopada 2017 r., Rodrigues de
Andrade, C‑514/16, EU:C:2017:908, pkt 35; a także z dnia
20 grudnia 2017 r., Núñez Torreiro, C‑334/16, EU:C:2017:1007,
pkt 30).
41 Jeżeli
chodzi o okoliczność, że wypadek rozpatrywany w postępowaniu głównym
nie jest wynikiem działania kierowcy pierwszego pojazdu, lecz pasażera, należy
przede wszystkim wskazać, że art. 3 ust. 1 pierwszej dyrektywy
stanowi ogólnie, że ubezpieczeniem powinna być objęta „odpowiedzialność cywilna
odnosząca się do ruchu pojazdów normalnie przebywających na jego terytorium
[każdego państwa członkowskiego]”.
42 Tym
samym, w przeciwieństwie do stanowiska przedstawionego przez rząd polski
w przedmiocie odpowiedzi na pytanie drugie, ani ten przepis, ani inne
przepisy dyrektyw dotyczących obowiązkowego ubezpieczenia nie ograniczają
zakresu obowiązkowego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej do określonej
kategorii osób, takich jak kierowca pojazdu.
43 Natomiast
art. 2 ust. 1 drugiej dyrektywy, który odwołuje się do „użytkowania
[lub prowadzenia] pojazdu”, i art. 3 tej dyrektywy, który odnosi się
do „kierowcy lub każdej innej osoby, która ponosi odpowiedzialność cywilną za
szkodę objętą ubezpieczeniem [obowiązkowym]”, wskazują na to, że omawiane
ubezpieczenie dotyczy odpowiedzialności cywilnej wynikającej nie tylko
z kierowania pojazdami, ale również z innych sposobów użytkowania
tych pojazdów oraz z korzystania z nich przez osoby niebędące
kierowcą.
44 Z
orzecznictwa przytoczonego w pkt 34 i 35 niniejszego wyroku
wynika też, że zakresem pojęcia „ruchu pojazdów” w rozumieniu art. 3
ust. 1 pierwszej dyrektywy jest objęty każdy rodzaj „użytkowania pojazdu,
który jest zgodny z jego zwykłą funkcją, czyli z funkcją środka
transportu”.
45 W
tym względzie należy podkreślić, że użytkowanie pojazdów nie ogranicza się do
ich prowadzenia, lecz obejmuje czynności, które – tak jak ta wspomniana
w pkt 36 niniejszego wyroku – wykonywane są zwykle również przez
pasażerów.
46 Należy
wreszcie przypomnieć, że przepisy Unii w dziedzinie ubezpieczenia
odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem
pojazdów stoją na przeszkodzie wyłączeniu obowiązku wypłaty odszkodowania przez
towarzystwo ubezpieczeniowe ofierze wypadku w ruchu drogowym,
w którym uczestniczył ubezpieczony pojazd, gdy wypadek ten został
spowodowany przez inną osobę niż osoba wskazana w polisie ubezpieczeniowej
(zob. podobnie wyrok z dnia 1 grudnia 2011 r., Churchill
Insurance Company Limited i Evans, C‑442/10, EU:C:2011:799, pkt 33–44
i przytoczone tam orzecznictwo).
47 Z
powyższych rozważań wynika, że okoliczność, iż rozpatrywany w postępowaniu
głównym wypadek nie jest spowodowany działaniem kierowcy pierwszego pojazdu,
tylko jego pasażera, nie wyklucza sam w sobie, że użytkowanie tego pojazdu
w takiej chwili może odpowiadać jego funkcji środka transportu,
a w konsekwencji być objęte zakresem pojęcia „ruchu pojazdów”
w rozumieniu art. 3 ust. 1 pierwszej dyrektywy.
48 Mając na względzie całość powyższych
rozważań, odpowiedź na przedstawione pytania powinna brzmieć: art. 3
ust. 1 pierwszej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że
zakresem pojęcia „ruchu pojazdów”, o którym mowa w tym przepisie,
jest objęta sytuacja, w której pasażer stojącego na parkingu pojazdu, przy
otwieraniu drzwi tego pojazdu, uderzył i uszkodził stojący obok pojazd."
Źródło:
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:62017CJ0648
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz